Drzewołazy: Żywe Klejnoty Amazonii. Czy najpiękniejsze żaby świata są naprawdę śmiertelnie niebezpieczne?

Śmierć na końcu dmuchawki – legenda Curare i Batrachotoksyny

Nazwa "Drzewołaz" (ang. Poison Dart Frog) nie wzięła się znikąd. Rdzenne plemiona Kolumbii, w tym ludy Emberá i Choco, od wieków wykorzystywały toksyczną wydzielinę skóry tych płazów do zatruwania strzałek wydmuchiwanych z długich rur (dmuchawek). Celem była zwierzyna łowna, która po trafieniu taką strzałką była paraliżowana w kilka sekund.

Najpotężniejszą broń nosi w sobie Phyllobates terribilis (Liściołaz Żółty). Szacuje się, że jeden osobnik tego gatunku posiada na skórze dość trucizny, by uśmiercić 10 dorosłych mężczyzn lub 20 000 myszy. Substancja ta, batrachotoksyna, działa na układ nerwowy, blokując kanały sodowe i prowadząc do zatrzymania akcji serca. Brzmi przerażająco, prawda? Na szczęście dla terrarystów, ta broń ma jeden słaby punkt: wymaga "amunicji" z zewnątrz.

Sekret utraconej trucizny – dlaczego hodowlane są bezpieczne?

To najważniejsza informacja dla każdego, kto boi się wziąć drzewołaza do domu. Drzewołazy nie produkują trucizny same z siebie. One ją akumulują.

W naturze żaby te żywią się specyficznymi gatunkami mrówek, roztoczy i chrząszczy, które z kolei zjadają toksyczne rośliny. Płaz "wyciąga" alkaloidy z diety i magazynuje je w gruczołach skórnych. To genialny recykling broni chemicznej.

W warunkach domowych (terraryjnych) dieta drzewołazów jest zupełnie inna. Karmimy je muszkami owocówkami (które są nieszkodliwe), skoczogonkami i prosionkami. Pozbawione dostępu do toksycznych mrówek z Amazonii, drzewołazy tracą swoją toksyczność. Osobniki urodzone w niewoli (a tylko takie są legalne w handlu) są całkowicie nieszkodliwe. Można by rzec, że są "rozbrojone" przez dietę. Mimo to, ze względu na delikatną skórę płazów, nie zaleca się ich brania na ręce – nie ze względu na nasze bezpieczeństwo, ale ich zdrowie (nasz pot i sole mogą im zaszkodzić).

Aposematyzm – dlaczego ewolucja ubrała je w tęczę?

Większość zwierząt w lesie deszczowym stara się zniknąć. Są zielone, brązowe, przypominają liście lub korę. Drzewołaz robi coś dokładnie odwrotnego. Jest niebieski, żółty, czerwony, często w kontrastowe, czarne pasy. Widać go z daleka.

Zjawisko to nazywamy aposematyzmem (barwami ostrzegawczymi). To komunikat skierowany do drapieżników: "Widzisz mnie? Dobrze. Nie próbuj mnie zjeść, bo to Twój ostatni posiłek". Dzięki temu drzewołazy mogą sobie pozwolić na luksus, o którym inne żaby mogą tylko pomarzyć – są aktywne w ciągu dnia (dzienne). Nie muszą się chować w nocy. Spacerują dumnie po dnie lasu w pełnym słońcu, pewne swojej nietykalności.

Dla hodowcy oznacza to jedno: terrarium z drzewołazami tętni życiem wtedy, kiedy Ty też jesteś aktywny. To nie są zwierzęta, które wychodzą dopiero, gdy zgasisz światło.

Szklana Amazonia – czym jest terrarium bioaktywne?

Decydując się na drzewołazy, nie kupujesz tylko zwierzęcia. Budujesz wycinek ekosystemu. Żaby te wymagają wysokiej wilgotności (często powyżej 80-90%) i bujnej roślinności. Dlatego ich domem są zazwyczaj paludaria lub wilgotne terraria tropikalne typu Rainforest.

Tu wkracza pojęcie terrarium bioaktywnego. To zbiornik, który "żyje". W podłożu nie ma sterylnego torfu, ale mieszanka ziemi, liści, kory i węgla. W tej glebie żyje "ekipa sprzątająca" (Clean-up Crew): skoczogonki, prosionki, dżdżownice. Zjadają one odchody żab, pleśń i resztki jedzenia, przetwarzając je na nawóz dla żywych roślin (bromelii, mchów, paproci).

Taki zbiornik rzadko się sprząta – on sprząta się sam. Twoim zadaniem jest dbanie o parametry:

• Wilgotność: Kluczowe są automatyczne systemy zraszania lub regularne używanie spryskiwacza.
• Temperatura: Wbrew pozorom, drzewołazy nie lubią upałów. 22-26°C to ideał. Przegrzanie jest dla nich groźniejsze niż lekkie wychłodzenie.
• Woda: Musi być miękka, najlepiej z filtra RO, aby nie zatykać dysz zraszaczy kamieniem i nie szkodzić delikatnej skórze płazów.

Ojciec roku – niezwykłe zwyczaje rodzicielskie

Płazy kojarzą nam się z brakiem troski o potomstwo – złożyć skrzek do wody i zapomnieć. Drzewołazy łamią ten stereotyp. Są jednymi z najbardziej troskliwych rodziców w świecie zwierząt.

Skrzek składany jest na lądzie, na wilgotnym liściu (często bromelii). Samiec (rzadziej samica) pilnuje jaj, nawilża je własnym moczem lub wodą przyniesioną na ciele. Gdy kijanki się wyklują, wspinają się na plecy rodzica. "Tato-taxi" zanosi je do małych zbiorniczków wodnych w kielichach bromelii, wysoko w koronach drzew.

W przypadku niektórych gatunków (np. Oophaga), samica regularnie odwiedza kijanki i karmi je... niezapłodnionymi jajami (stąd nazwa "jajożerne"). To poziom opieki, który zawstydza wiele ssaków!

Mikro-świat na talerzu – co jedzą najmniejsze drapieżniki?

Drzewołazy są małe (niektóre gatunki mają zaledwie 1,5 cm, większe do 5-6 cm). Ich dieta musi być odpowiednio drobna. Nie zjedzą dorosłego świerszcza.

Podstawą diety w hodowli jest Muszka Owocówka (Drosophila hydei lub melanogaster). Ale uwaga – w terrarystyce używa się odmian nielotnych (z uszkodzonymi skrzydłami). Dzięki temu muszki nie uciekają z terrarium i są łatwym celem dla żab. Dodatkowo podaje się wylęg świerszcza, skoczogonki i rybiki.

Ponieważ dieta w niewoli jest mniej zróżnicowana niż w dżungli, absolutnie kluczowe jest posypywanie owadów wysokiej jakości suplementami wapniowo-witaminowymi przy każdym karmieniu. Bez tego u żab szybko rozwijają się krzywice i problemy neurologiczne.

Tinctorius czy Leucomelas? Wybór na start

Rodzina Drzewołazów jest ogromna, ale na początek warto wybrać gatunki "pancerne", które wybaczają drobne błędy hodowlane: